Een moordsudoku oplossen: de technieken die altijd werken

De twee regels waar al het andere uit volgt

Eerst waarom de technieken werken. Een moordsudoku rust op twee regels, en niet meer dan twee.

De eerste is die van de sudoku: één persoon per rij en één per kolom, zonder herhaling. Iedereen telt mee, ook het slachtoffer. En op sommige vakjes kan niemand staan, namelijk die met een meubel erop: die zijn grijs en doen niet mee.

De tweede is dat de kaarten de waarheid spreken. Op zijn kaart zegt elke verdachte waar hij was — in een zone, op een voorwerp, in een rij, bij iemand anders — en dat klopt. Zit er een leugenaar in de zaak, dan weet je dat voordat je begint: alles op de kaart van de leugenaar is gelogen.

Daaruit volgt het belangrijkste: de zaak heeft precies één oplossing en je komt er zonder gokken. Zit je te proberen, dan is er een zekere stap die je nog niet hebt gezien.

1Begin bij de meest concrete aanwijzing, niet bij de eerste

De beginnersfout is de kaarten op volgorde lezen en met de eerste beginnen. Lees ze allemaal en zet ze op volgorde van hoeveel ze uitsluiten.

Bovenaan staan de kaarten die maar één vakje overlaten: “Ik was op het vloerkleed” als er één vloerkleed op de plattegrond ligt, “Ik zat in de fauteuil”, “Ik was in een hoek van de Hal”. Die personen plaats je meteen, zonder iets af te leiden.

Daarna de kaarten die er twee of drie overlaten: “Ik was in de Keuken”, “Ik was in de eerste kolom”. En als laatste de kaarten die over iemand anders gaan: “Ik was bij Bram” is niets waard zolang Bram geen plek heeft.

Plaats de meest concrete en lees de lijst opnieuw. De volgorde verandert na elke plaatsing, en juist dat brengt de zaak verder.

Anna‘Ik was op het vloerkleed.’Bram‘Ik was in de Keuken.’

KeukenWoonkamerSlaapkamer

2Het kruis: elke geplaatste persoon maakt zijn rij en kolom leeg

Dit is de techniek die het meeste werk doet en die het vaakst wordt vergeten. Zodra iemand zijn vakje heeft, streep je zijn hele rij en zijn hele kolom weg: daar kan verder niemand staan.

Streep het echt weg, op de plattegrond, niet in je hoofd. Elk kruisje dat je zet, beperkt de mogelijkheden van de anderen, en een zaak los je op door kruisjes te verzamelen, niet door een ingeving.

Andersom werkt het net zo goed: blijft er in een rij of kolom nog maar één vrij vakje over, dan moet daar iemand staan. Wie, weet je nog niet, en dat maakt niet uit: zet er een rondje in en ga door. De naam volgt later, als de kaarten zich eromheen hebben gesloten.

AKeukenWoonkamerSlaapkamerEetkamer

3Streep weg per zone, en lees de algemene aanwijzingen twee keer

Vraag je af wie er in elke zone kán zijn, voordat je met losse vakjes gaat worstelen. Per blok schiet je sneller op dan vakje voor vakje.

Hier komen de algemene aanwijzingen van pas, die onderaan de zaak staan en van niemand zijn: “Op de Steiger waren alleen vrouwen”, “Niemand was naast een rots”. Ze plaatsen niemand, maar ze maken hele zones leeg voor de helft van de verdachten, en vaak brengen juist zij een zaak die muurvast leek weer op gang.

En één detail dat punten kost tot je het doorhebt: “naast” betekent op het vakje ernaast — erboven, eronder, links of rechts, nooit schuin — en in dezelfde zone. Twee vakjes die elkaar raken maar door een muur gescheiden zijn, liggen niet naast elkaar. Dat detail sluit alleen plaatsingen uit die goed leken, en dat is precies wat je nodig hebt.

Anna‘Ik was naast de plant.’

WoonkamerKeukenGang

4Het geblokkeerde paar: twee vakjes in dezelfde rij

De techniek van het middelste niveau, en het verschil tussen wie alleen de makkelijke zaken oplost en wie ook de moeilijke aankan.

Heeft een verdachte nog maar twee mogelijke vakjes en liggen die allebei in dezelfde rij, dan weet je nog niet op welk van de twee hij staat… maar je weet al wel dat die rij van hem is. Niemand anders kan erin staan: streep de rest van de rij weg voor alle anderen. Met twee vakjes in dezelfde kolom werkt het net zo.

Het is dezelfde redenering als in de gewone sudoku, en het werkt zonder dat je iemand hebt geplaatst. Loopt een zaak vast en zie je nergens een vakje dat vastligt, dan ontbreekt er bijna altijd een geblokkeerd paar waar niemand naar heeft gekeken.

BBWoonkamerKeukenSlaapkamerEetkamer

5Het slachtoffer sluit de zaak

Het slachtoffer speelt volgens dezelfde regels als de rest: het neemt een vakje in en houdt zich aan zijn rij en kolom. In de praktijk is het daarmee het laatste stuk: als iedereen geplaatst is, neemt het slachtoffer het vakje dat overblijft.

Het werkt ook andersom. Blijft er op een bepaald moment één vrij vakje over en heb je daar nog niemand geplaatst, dan weet je al waar het slachtoffer was, en daarmee de zone waar alles is gebeurd. Wie met het slachtoffer in die zone staat, is de moordenaar.

Daarom loont het om naar het einde te kijken voordat je er bent: soms los je een zaak van achteren op, vanuit de enige zone waar de moord kan zijn gepleegd.

ABCVKeukenSlaapkamerWoonkamer

En als je toch vastloopt

Loop dit na, in deze volgorde: heb je de rij en de kolom weggestreept van iedereen die geplaatst is? Heb je de algemene aanwijzingen na je laatste plaatsingen nog eens gelezen? Is er een rij of kolom met één vrij vakje? Is er een geblokkeerd paar?

Kom je dan nog niet verder, dan heeft de site hints die je stap voor stap helpen: ze geven de volgende stap in de redenering, met het waarom, niet het antwoord. Van één gelezen hint leer je meer dan van een half uur proberen, en van sommige zaken is de oplossing op video uitgelegd.

Waar je deze technieken oefent

Je leert ze het best met potlood, en daar is het boek voor. Sudoku Detective is een paperback, helemaal in kleur, met getekende locaties en de oplossing van elke zaak stap voor stap uitgelegd: het geeft je niet de ingevulde plattegrond, het laat je de redenering zien die ernaartoe leidt, en die blijft hangen. De zaken in het boek zijn van het boek: ze staan niet op de site.

Om vandaag nog te oefenen zijn er gratis zaken in de browser, zonder account en zonder iets te installeren, met elke week nieuwe zaken; zaken om te printen met de oplossing uitgelegd in een aparte PDF; en de volledige regels met een zaak die van begin tot eind is opgelost, als je er een hebt overgeslagen.

Hou je van logische puzzels? Probeer het raadsel van Einstein, met een rooster om het hier meteen op te lossen.